Reconstructing Islamic Legal Philosophy : Al-Ghazālī’s al-Mustaṣfā in Dialogue with Contemporary Jurisprudence - Sadrul Eslam TAHİRİ; Akhmad Rofii Damyati (VIRTUOUS JOURNAL, 2026)
Bu makale, Ebû Hamid el-Gazâlî'nin el-Mustaṣfā fī ʿIlm al-Uṣūl adlı eserinde dile getirdiği İslam hukuku felsefesini , çağdaş hukuk tartışmaları bağlamına yerleştirerek yeniden yapılandırmaktadır. Mevcut akademik çalışmalar el-Gazâlî'nin usûl al-fiqh'e katkılarını ve maqāṣid al-sharīʿah'ın erken formülasyonunu kapsamlı bir şekilde incelemiş olsa da, onun düşüncesini modern hukuk felsefesi merceğinden analiz etmede önemli bir boşluk bulunmaktadır. Bu boşluğu ele alan çalışma, yakın metin analizi ve karşılaştırmalı hukuk temelli nitel bir yöntem kullanarak, el-Gazâlî'yi HLA Hart, Ronald Dworkin ve John Finnis gibi önde gelen modern hukuk kuramcılarıyla eleştirel bir diyaloga yerleştirmektedir. Makale, Gazali'nin ilahi otoriteye dayanan ancak yapılandırılmış rasyonel sorgulama yoluyla şekillenen, sofistike bir hukuksal amaççılık teorisi geliştirdiğini savunmaktadır. Maslahat ve maksat kavramlaştırması, önemli yönlerden çağdaş hukuk yorumu ve doğal hukuk teorileriyle uyumlu teleolojik bir çerçeve sunmaktadır. Aynı zamanda, vahyin önceliğine olan ısrarı, yaklaşımını seküler hukuk modellerinden ayıran normatif bir kısıtlama getirmektedir. Bulgular, Gazali'nin çerçevesinin, ahlaki akıl yürütmenin hukuk yorumuna entegrasyonu, nesnel iyiliğin tanınması ve hukuk normlarının sistematik organizasyonu da dahil olmak üzere modern hukuk felsefesinin temel unsurlarını öngördüğünü göstermektedir. Klasik İslam hukuk teorisi ile çağdaş hukuk arasında köprü kuran bu çalışma, hukuk felsefesinin daha küresel ve kapsayıcı bir şekilde anlaşılmasına katkıda bulunmakta ve Gazali'nin düşüncesinin modern hukuk söylemindeki kalıcı önemini vurgulamaktadır.